Mae Cyfiawnder yn bwysig
Cynghorydd Cyfreithiol
Proffil swydd
Cynnwys
Trosolwg
Tudalen 3
Swydd Ddisgrifiad
Tudalen 4
Proffil Llwyddiant
Tudalen 5 a 6
Datblygu Gyrfa
Tudalen 7
Tudalen | 2
Trosolwg
Pam rydym yn bodoli
Mae’r Llysoedd Ynadon yn delio ag oddeutu 95% o achosion troseddol, 70% o achosion sifil a 60%
o achosion teulu yng Nghymru a Lloegr. Mae delio ag achosion yn gyfiawn ac yn gyflym, ac mewn
ffordd sy’n bodloni anghenion defnyddwyr ein llysoedd, wrth wraidd yr hyn a wnawn.
Mae rôl cynghorydd cyfreithiol yn hanfodol i sicrhau gweithrediad llyfn y llys. Barnwyr heb
gymwysterau priodol o'r gymuned leol sy'n eistedd ar sail wirfoddol yw Ynadon. Gan nad oes gan
Ynadon gefndir cyfreithiol, mae'n ofynnol i'r Cynghorydd Cyfreithiol eistedd gyda nhw yn y llys i roi
cyngor ar bwyntiau cyfreithiol, arferion a gweithdrefnau a’u cynorthwyo i lunio a drafftio eu
rhesymau.
Fel cynghorydd cyfreithiol i'r ynadon, rydych yn gyfrifol am sicrhau bod y rhai hynny sy’n mynychu'r
llys, boed hynny fel diffynnydd, dioddefwr neu dyst yn cael eu trin gydag urddas a pharch. Mae
gwybodaeth gyfreithiol dda a’r gallu i gyfathrebu'r wybodaeth honno yn glir i ynadon a defnyddwyr
y llys yn hanfodol er mwyn i'r llysoedd allu delio ag achosion yn gyfiawn. Drwy fod yn llwyddiannus
yn y rôl yr ydych yn ystyried ymgeisio amdani, byddwch yn gallu gwneud gwahaniaeth positif i’ch
cymuned a’ch cymdeithas.
Rydym yma i sicrhau bod pawb sydd angen ein llysoedd a’n tribiwnlysoedd yn cael gwasanaeth
sy’n bodloni eu hanghenion.
Rydym yn dod i ddiwedd ein Rhaglen Ddiwygio dros chwe blynedd gwerth £1 biliwn i newid beth
rydym yn ei wneud a gwneud ein gwasanaethau yn well i'r gymdeithas rydym yn ei gwasanaethu.
Y Rhaglen Ddiwygio yw un o'r rhaglenni mwyaf uchelgeisiol o’i math yn y byd.
Sut ydym am gyflawni ein gweledigaeth?
Bob blwyddyn mae miliynau o bobl yn ceisio cael cyfiawnder yn ein llysoedd a’n tribiwnlysoedd.
Rydym wedi ymrwymo i wella profiad y cwsmer yn sylweddol drwy:
• Ddefnyddio technolegau digidol i sicrhau mynediad at gyfiawnder drwy alluogi dioddefwyr a
thystion i roi eu tystiolaeth mewn ffordd llai brawychus, er enghraifft drwy gyswllt fideo;
• Datblygu prosesau hunanwasanaeth, lle bo’n briodol, i bobl allu cael mynediad cyflym a
rhwydd at wasanaethau barnwrol anghymhleth;
• Symleiddio prosesau fel y gallwn ail-fuddsoddi mewn adnoddau i wneud gwelliannau a
fyddai o fudd i’n cwsmeriaid;
• Symud achosion yn eu blaen drwy'r llys yn effeithiol ac yn effeithlon gan wneud y mwyaf o'r
prosesau digidol newydd.
Fel Cynghorydd Cyfreithiol, byddwch mewn sefyllfa flaengar iawn i ddarparu'r gwasanaeth a’r
profiad hwn i’n cwsmeriaid yn yr ystafell llys a thu allan i’r ystafell llys.
Swydd Ddisgrifiad
Fel cyfreithiwr cymwys a fydd yn dechrau gweithio fel Cynghorydd Cyfreithiol, byddwch yn cael
eich cefnogi i gwblhau rhaglen hyfforddi Cynghorydd Cyfreithiol 12 mis y Coleg Barnwrol. Bydd hyn
yn rhoi’r sgiliau priodol i chi gael swyddogaethau dirprwyedig a fydd yn eich galluogi i weithredu fel
Cynghorydd Cyfreithiol i’r Ynadon a’r Barnwr Rhanbarth (Llys Ynadon) yn unol â deddfwriaeth a
Chyfarwyddiadau Ymarfer y Llys Troseddol a’r Llys Teulu. Yn ystod eich cyfnod hyfforddi fe gyfeirir
atoch fel “Cynghorydd Cyfreithiol mewn Hyfforddiant".
Rôl y Cynghorydd Cyfreithiol yw cynghori ynadon yn y Llys Teulu a’r Llys Troseddol ar gyfraith,
arferion a gweithdrefnau perthnasol a hwyluso penderfyniadau barnwrol ac ysgrifennu dyfarniadau.
Byddwch hefyd yn gweithio ochr yn ochr â Chynghorwyr Cyfreithiol eraill, y farnwriaeth a staff i
reoli achosion yn yr ystafell llys a thu allan i’r ystafell llys.
Bydd disgwyl i chi weithio tuag at gyrraedd cerrig milltir gyrfa Cynghorydd Cyfreithiol a chael y
profiad sydd ei angen i ddod yn Gynghorydd Cyfreithiol Haen 1 a Haen 2 a chael eich awdurdodi i
gyflawni swyddogaethau barnwrol perthnasol o dan Reolau Trefniadaeth y Llys Teulu a/neu’r Llys
Troseddol.
Mae'r rôl yn cynnig ystod eang o gyfleoedd gyrfa o fewn gweithrediadau cyfreithiol yn ogystal â
rolau ehangach mewn rheoli, hyfforddi a chyflwyno prosiectau. Mae’r rôl hefyd yn cynnig cyfleoedd
rhagorol ac unigryw i ddeiliaid swyddi gael profiad sy’n berthnasol i benodiadau barnwrol.
Technegol
I fod yn gymwys ar gyfer y swydd hon, rhaid i ymgeiswyr fod wedi cymhwyso’n llawn i ymarfer fel
Cyfreithiwr neu Fargyfreithiwr yng Nghymru a Lloegr neu feddu ar y Prawf Trosglwyddo
Cyfreithwyr Cymwys (QLTT) neu fod yn Gymrawd o CILEX/CILEX Lawyer , gan gynnwys
cwblhau'r cyfnod penodedig perthnasol o brofiad proffesiynol (e.e. contract hyfforddi neu dymor
prawf). Bydd rhaid i’r ymgeisydd llwyddiannus allu cyflawni pob agwedd lafar o’r rôl yn hyderus
drwy gyfrwng y Saesneg neu (pan leolir y swydd yng Nghymru) Cymraeg.
Mae amcanion allweddol y rôl wedi'u cynnwys o fewn Fframwaith Cymwyseddau
Cynghorydd Cyfreithiol sy'n cynnwys:
(i)
Meithrin a chynnal perthynas waith effeithiol gydag ynadon:
• Cynghori'r ynadon ar y gyfraith, arferion a gweithdrefnau a’u cynorthwyo i ddrafftio eu
rhesymau
• Hwyluso proses gwneud penderfyniadau strwythuredig sy’n seiliedig ar wybodaeth o
dechnegau, llawlyfrau, canllawiau a datblygiadau statudol a chyfraith achos presennol
priodol
• Gweithio mewn partneriaeth ag ynadon yn yr ystafell llys a thu allan i'r ystafell llys a dangos
cydnabyddiaeth a dealltwriaeth o arferion lleol, gweithdrefnau, polisïau, materion cyfredol a
chyfleoedd hyfforddi perthnasol.
(ii) Hwyluso busnes y Llys:
• Paratoi gwrandawiadau fel bod achosion a busnes y llys yn gallu mynd rhagddo’n effeithiol.
• Rhoi cyngor proffesiynol a pharatoi dogfennau y tu mewn a thu allan i’r ystafell llys
• Cynllunio, cynnal a chwblhau gwrandawiadau rheoli achosion yn effeithiol, pan fyddwch yn
eistedd gyda neu heb fainc o ynadon
Tudalen | 4
• Defnyddio gwybodaeth arbenigol a sgiliau yn yr ystafell llys a thu allan i’r ystafell llys yn
ogystal â gyda thimau gweinyddol ac mewn cyfarfodydd cysylltiedig
• Cysylltu ag asiantaethau perthnasol
• Gallu defnyddio TG yn hyderus ac yn gymwys a fydd yn cynnwys defnyddio systemau TG
yn y llys ac adnoddau cyfreithiol digidol ar-lein.
• Cofnodi manylion a chanlyniadau achosion/gwrandawiadau yn gywir gan ddefnyddio
system ddigidol y llysoedd.
(iii)
Cynghori a Gweithio gyda Staff:
• Gweithio mewn partneriaeth â staff eraill, gan ddefnyddio eich gwybodaeth am brotocolau,
gweithdrefnau, prosesau a chyfyngiadau perthnasol
• Gallu cwblhau dyletswyddau gweinyddol o fewn terfynau amser statudol ac anstatudol gan
ddefnyddio protocolau trefnu, rhestru a rheoli achosion lleol
• Rhoi cyngor ac arweiniad cyfreithiol i staff gweinyddol
Gwneud Penderfyniadau
Mae'r gallu i gynghori a gwneud penderfyniadau gwrthrychol a diduedd yn rhan bwysig o rôl
cynghorydd cyfreithiol. Weithiau bydd y penderfyniadau hynny'n cynnwys materion cymhleth a
buddion cystadleuol ac fel cynghorydd cyfreithiol bydd angen i chi allu gwneud penderfyniadau
cadarn yn ogystal â rhoi rhesymau clir dros y penderfyniadau hynny.
Bydd penderfyniadau sy'n ymwneud â'r gyfraith yn gofyn am waith ymchwil gyfreithiol gadarn,
defnyddio adnoddau ar-lein, a'r gallu i amgyffred deddfwriaeth a chyfraith achosion yn gyflym a'i
rhoi ar waith yn hyderus i'r sefyllfa sy'n cael ei hystyried.
Bydd hefyd yn ofynnol i chi flaenoriaethu a chwblhau gwaith yn effeithlon gan ystyried anghenion y
rhai sydd â budd yn yr achos.
Swyddogaethau y tu allan i'r ystafell llys
Pan na fydd yn yr ystafell llys, bydd yn ofynnol i'r Cynghorydd Cyfreithiol baratoi ar gyfer y llys,
ymchwilio i faterion cyfreithiol, cefnogi'r swyddogaeth datblygu achosion, delio ag ymholiadau a
chynorthwyo i gwblhau dyletswyddau gweinyddol eraill y tîm yn unol â chyfarwyddyd Rheolwr y
Tîm Cyfreithiol.
Gwasanaeth cwsmeriaid a safonau:
• Hyrwyddo gweithgareddau a safonau sy'n canolbwyntio ar y defnyddiwr - meddu ar sgiliau
ysgrifenedig a rhyngbersonol cadarn gan ddefnyddio egwyddorion Llais Dynol Cyfiawnder
• Cyfrannu at SOC, SAF - arwain at gynnal safonau gwasanaethau ac adnabod meysydd
sydd angen eu gwella - datblygu datrysiadau gan ddefnyddio technegau ‘gwelliant
parhaus’.
• Rheoli cwynion a methiannau i wasanaethau a gallu defnyddio OPTIC.
Y Broses Ddethol
Defnyddir Proffiliau Llwyddiant ar gyfer y swydd wag hon i asesu eich ymddygiadau, eich cryfderau
a’ch gallu. Fe’ch asesir ar lefel 3 HEO/SEO. Nodir yr ymddygiadau a fydd yn sail i’ch asesiad isod.
Anogir ymgeiswyr i ymgyfarwyddo eu hunain â’r fframwaith proffil llwyddiant. I gael gwybod mwy
am broffiliau llwyddiant, cliciwch yma Fframwaith Proffiliau Llwyddiant y Gwasanaeth Sifil
Ymddygiadau
Cyfathrebu a Dylanwadu
Rydych yn cyfathrebu'n glir ac yn gryno, yn gwrando ar eraill ac yn addasu eich arddull i weddu i'r
gynulleidfa. Rydych yn cyfathrebu ac yn dylanwadu'n hyderus ac yn herio eraill mewn modd
adeiladol. Rydych yn diweddaru eraill bob amser ac yn gallu datblygu ymddiriedaeth a pharch
rhwng y ddwy ochr.
Gweithio ar y cyd
Rydych yn ymddwyn mewn ffordd agored ac yn gallu datblygu perthynas waith dda yn hawdd.
Rydych yn chwilio am ffyrdd o ddatblygu eraill ac yn barod bob amser i gefnogi cydweithwyr gyda'u
llwyth gwaith. Rydych yn gweithredu fel model rôl proffesiynol ac yn rhoi arweiniad i'r staff
gweithredol.
Newid a Gwella
Byddwch yn creu amgylchedd lle mae pobl yn teimlo’n ddiogel i herio a gwybod y gwrandewir ar yr
hyn sydd ganddynt i’w ddweud. Rydych yn gwneud newidiadau sy’n ychwanegu gwerth ac yn
esbonio’n glir sut bydd y busnes yn elwa o’r newidiadau. Rydych yn deall ac yn adnabod rôl
technoleg wrth ddarparu gwasanaethau cyhoeddus a gweithredu polisïau.
Rheoli Gwasanaeth o Safon
Rydych yn gweithredu fel unigolyn proffesiynol y llys, gan gynnal awdurdod a rheolaeth ac
ymddwyn gydag uniondeb bob amser. Rydych yn ystyried anghenion defnyddwyr y llys ac yn eu
trin gydag empathi a dealltwriaeth. Rydych yn canolbwyntio ar ddarparu gwasanaeth rhagorol, gan
adnabod cyfleoedd i wella prosesau a pherfformiad ac yn cymryd cyfrifoldeb personol am eich
dysgu a'ch datblygiad eich hun.
Cyflawni ar Gyflymder
Rydych yn cymryd cyfrifoldeb personol am gyflawni gwaith o ansawdd uchel, gan ddangos sgiliau
trefnu a rheoli amser rhagorol. Rydych yn gweithio'n effeithiol o dan bwysau ac yn dangos
gwydnwch mewn sefyllfaoedd heriol. Rydych yn hyblyg ac yn addasu'n gyflym i sefyllfaoedd ac
amgylchiadau newydd, gan groesawu newid ac annog eraill i wneud yr un peth.
Cryfderau
Fel rhan o'r Fframwaith Proffil Llwyddiant, bydd y cryfderau sy'n berthnasol i'r rôl yn cael eu hasesu
yn y cyfweliad.
Gallu
Bydd eich sgiliau a’ch gallu i gynnal gwybodaeth gyfreithiol perthnasol a chyfredol yn cael eu
hasesu yn y cyfweliad.
Hyfforddiant
Mae GLlTEF yn cynnig rhaglen hyfforddi bwrpasol sy'n cael ei darparu drwy amrywiaeth o ddulliau
hyfforddi. Bydd y Cynghorydd Cyfreithiol mewn Hyfforddiant yn cael ei gefnogi gan fentor
dynodedig i'w harwain drwy gydol y Rhaglen Gynefino a Hyfforddi.
Bydd yn ofynnol i ymgeiswyr llwyddiannus fynychu Rhaglen Gynefino a gynhelir gan y Coleg
Barnwrol. Bydd hyd y rhaglen gynefino hon yn amrywio gan ddibynnu ar yr awdurdodaeth; fodd
Tudalen | 6
bynnag, bydd fel arfer yn amrywio rhwng dau / tri diwrnod. Dilynir hyn gan hyfforddiant atodol yn y
gweithle a chwblhau modiwlau a geir yn Llawlyfr Cynghorwyr Cyfreithiol y Coleg Barnwrol. Ehangir
ar hyn gan arsylwadau llys perthnasol a digwyddiadau hyfforddi lleol a rhanbarthol ychwanegol
gyda chyfoedion.
Datblygu Gyrfa
Ar ôl cwblhau'r hyfforddiant yn llwyddiannus, bydd y Cynghorydd Cyfreithiol mewn Hyfforddiant yn
symud ymlaen i rôl Cynghorydd Cyfreithiol Haen 1 (gyda chynnydd cysylltiedig mewn cyflog). Yn
dilyn cael ei benodi fel Cynghorydd Cyfreithiol Haen 1 bydd rhaglen ddatblygu yn cael ei chynnig er
mwyn gallu symud ymlaen i rôl Cynghorydd Cyfreithiol Haen 2 (gyda chynnydd cysylltiedig mewn
cyflog).
Disgwylir i Gynghorwyr Cyfreithiol Haen 2 ddangos lefel uchel o broffesiynoldeb cyfreithiol a
byddant yn defnyddio'r sgiliau hynny y tu allan i'r ystafell llys er budd ehangach eu tîm a GLlTEF.
Mae'r rôl Haen 2 yn rhoi'r cyfle i arddangos gwybodaeth a sgiliau mewn maes ymarfer cyfreithiol
cydnabyddedig ynghyd â'r ystod lawn o bwerau dirprwyedig cysylltiedig. Mae Cynghorwyr
Cyfreithiol Haen 2 yn chwarae rhan bwysig o ran sicrhau bod achosion yn cael eu rheoli’n effeithiol
a bod achosion cymhleth yn cael eu rheoli.
Mae'r rôl Haen 2 hefyd yn rhoi cyfle i ddatblygu gyrfa mewn meysydd eraill fel rheoli ac arwain,
mentora a hyfforddiant, gwasanaeth cwsmeriaid a chyflenwi sefydliadol.
Mae Cynghorwyr Cyfreithiol Haen 2 yn chwarae rhan bwysig wrth fentora aelodau eraill o staff,
boed yn Gynghorwyr Cyfreithiol dan Hyfforddiant, yn Gynghorwyr Cyfreithiol mewn Hyfforddiant, yn
brentisiaid ac yn Gynghorwyr Cyfreithiol eraill sydd yn y broses o ddatblygu eu sgiliau drwy'r
strwythur gyrfa.
Gall Cynghorwyr Cyfreithiol Haen 2 ddatblygu eu gyrfaoedd o fewn GLlTEF drwy gyfrwng
cyfleoedd i wneud cais am swyddi Rheolwr Tîm Cyfreithiol neu o fewn y gwasanaeth sifil
ehangach.
Secondiadau
O fewn Strwythur Gyrfa Cynghorydd Cyfreithiol, mae gan gynghorwyr cyfreithiol gyfle i ymgeisio
am, a chael eu hystyried ar gyfer secondiadau cyfreithiol a secondiadau sydd ddim ym maes y
gyfraith mewn adrannau eraill o GLlTEF, y Weinyddiaeth Gyfiawnder ac asiantaethau eraill y
Llywodraeth.
Penodiadau Barnwrol
Bydd Cynghorydd Cyfreithiol Haen 2 yn canfod bod yr wybodaeth a'r sgiliau a enillir yn y rôl yn
arbennig o berthnasol i unrhyw ddyheadau ar gyfer penodiad barnwrol. Mae GLlTEF yn cefnogi
ceisiadau am benodiad barnwrol ac mae nifer o gynghorwyr cyfreithiol o fewn GLlTEF yn eistedd
fel aelod o’r farnwriaeth sy’n derbyn ffi mewn tribiwnlysoedd, llysoedd sirol a llysoedd ynadon.
Lleoliad
Bydd yr ymgeisydd llwyddiannus yn cael cynnig swydd mewn llys penodol sy'n gallu goruchwylio'r
rhaglen hyfforddi. Mewn llawer o ardaloedd mae timau cyfreithiol yn gweithio mewn nifer o lysoedd
gwahanol a gellir disgwyl cryn dipyn o waith teithio.
Mae’r rhaglen hyfforddi yn cymryd hyd at flwyddyn i'w chwblhau a disgwylir y bydd y rhaglen yn
cael ei chwblhau yn y llys lle’r ydych wedi eich lleoli. Ac eithrio o dan amgylchiadau eithriadol, ni
ddylai deiliad y swydd wneud cais i gael ei drosglwyddo i ardal arall yn ystod y rhaglen hyfforddi.
Arweiniad yw’r swydd ddisgrifiad uchod i brif ddyletswyddau cyfredol y swydd. Nid yw'n rhestr
gynhwysfawr o ddyletswyddau a chyfrifoldebau'r swydd a gall fod yn ofynnol i ddeiliad y swydd
ymgymryd ag unrhyw ddyletswyddau eraill o bryd i’w gilydd sy'n gymesur â statws a natur y
swydd.
Tudalen | 8